DE VERTROUWENSPLEK BIJ MISSTANDEN BINNEN GESLOTEN GROEPEN

Over Sektes

Aantal en soorten gesloten groepen
Nederland kent een onbekend aantal bewegingen die als sekte worden aangeduid. Lang niet alle bewegingen geven aanleiding tot zorg. Er zijn echter ook signalen van misstanden. Sektesignaal spreekt dan van misstanden binnen een gesloten groep. Sektesignaal hanteert drie typen categorieën om de aard van de beweging in te delen: religieuze, therapeutische en educatieve groepen. Uit onderzoek blijkt dat de omvang van de misstanden niet groot is, maar dat het wel om schrijnende individuele gevallen gaat.

Voorbeelden van misstanden binnen gesloten groepen zijn:

  • bedreiging
  • intimidatie
  • kindermisbruik
  • geweld
  • seksuele uitbuiting
  • arbeidsuitbuiting
  • financiële uitbuiting
  • psychologische misstanden
  • onttrekking aan het ouderlijke gezag
  • fraude
  • vrijheidsberoving

Zo kent Sektesignaal onder andere cases waarin sprake is van misstanden bij het volgen van dure cursussen, gelddonaties, lange dagen ‘vrijwilligerswerk’ moeten doen, misbruik van PGB met ontzegging van zorg, ontzegging van gebruik van reguliere medicatie, seksueel misbruik en het niet meer hebben van zelfbeschikking. De gevolgen voor slachtoffers zijn veelal fysieke, emotionele en financiële schade.

Manipulatie
Uit het onderzoek ‘Het warme bad en de koude douche’ dat is verricht door Bureau Beke in opdracht van het WODC, komt naar voren dat manipulatie een grote rol speelt binnen sektarische groepen. In de beginfase voelen mensen zich geliefd en geborgen in de groep, ze horen ergens bij. Geleidelijk verandert dit ‘warme bad’ in een ‘koude douche’. Bij Sektesignaal vernemen we uit de gesprekken dat er binnen gesloten groepen sprake is van een sterke hiërarchie met één absolute leider. Deze leiders beïnvloeden op geraffineerde wijze het doen en denken van leden. Leden worden zo gemanipuleerd dat ze uiteindelijk niet meer kritisch kunnen denken en de regie over hun eigen leven verliezen. De kans op misstanden neemt dan toe.

Naast manipulatie signaleert Sektesignaal dat er binnen gesloten groepen onderstaande misstanden plaats kunnen vinden:

Sociale isolatie
Groepsleden mogen geen privéleven en geen eigen mening meer hebben. Er is sprake van inbreuk op bestaande relaties en leden moeten hun eigen identiteit opgeven. Van leden wordt verwacht dat zij zich losmaken van hun sociale omgeving.

Verdraaien van de realiteit middels taalmanipulatie en liegen
Taalmanipulatie is een veel voorkomend fenomeen om de communicatie met de buitenwereld af te sluiten. Woorden krijgen een andere betekenis (bijvoorbeeld liefde is haat en helpen is marteling). Het geven van liefde of hulp door naasten wordt vervolgens door het lid als negatief gezien.
Naast taalmanipulatie is liegen over de werkelijkheid een bekende manier om het rationeel denken voor leden onmogelijk te maken. Leden worden gestimuleerd om te liegen over een ‘outcast’, om hem in diskrediet te brengen, te intimideren en hiermee monddood te maken. Leiders bestraffen leden bij kleine ‘misstappen’. Zij bestempelen afwijkend gedrag of denken als tekortkomingen.

Loyaliteit
Van leden wordt vaak volledige loyaliteit gevraagd. Exclusieve aandacht is uitgesloten, loyaliteit aan de groep staat op de eerste plaats. De gesloten groepen kunnen daarbij heel ver gaan. Leden worden bijvoorbeeld van elkaar losgeweekt en gedwongen tot het hebben van seks met elkaar of met de leider. Ze kunnen op deze wijze hun dankbaarheid tonen.

Angst en schuldgevoel
Leden voelen zich vaak schuldig over het overtreden van de meest onbeduidende regels. Eigenlijk kunnen ze voor hun gevoel niets goed doen, ze hebben angst dat ze hierdoor de hogere doelstelling van de sekte nooit zullen bereiken en verstoten worden door de groep. De schuldgevoelens en angst leiden tot meer loyaliteit aan de sekte en uiteindelijk tot een irreëel beeld van de werkelijkheid. Het rationeel en kritisch denken wordt hierdoor volledig afgestompt.

Financieel
Sommige groepen verwachten van hun leden dat zij als blijk van loyaliteit grote sommen geld betalen en hypotheken afsluiten. Inkomsten, spaargeld en vermogen moeten worden afgegeven. Leden raken hierdoor financieel aan de grond en worden zo nog afhankelijker van de groep.

‘Je kan er toch uitstappen?’
Door de sociale isolatie, het niet meer kritisch kunnen nadenken en door het hebben van een irreëel beeld van de werkelijkheid worden leden steeds afhankelijker van de groep en de leider. Leden hebben op den duur geen zelfbeschikking meer. Ze kunnen geen keuzes maken zonder zich af te vragen wat de leider hiervan zal vinden. Leden zijn dus niet meer in staat om kritisch te denken. Het idee om ‘uit te treden’ leidt tot angst en onzekerheid. De noodzaak om dit te doen, is er dan ook vaak niet. Mocht een lid wel met deze gedachte spelen dan is uittreden niet gemakkelijk. Uittreden leidt meestal tot een innerlijk geestelijk loyaliteitsconflict. Uittreden betekent dat men weer zelf mag doen en denken. Dit is juist iets wat is afgeleerd en ex-leden niet meer kunnen. Na uittreding worden ex-leden veelal intimiderend benaderd door de leden van de groep om terugkeer te bewerkstelligen. Ook kunnen de kinderen van een uitgetreden lid nog in de groep zitten. Als reactie hierop verbiedt de leider de kinderen om contact te hebben met hun uitgetreden ouder. Daarnaast maakt onbegrip van naasten en hulpverleners over wat het ex-lid heeft meegemaakt, het losmaken van de groep vaak nog moeilijker. Dit alles maakt dat mensen die uit een sektarische groep (willen) treden meestal deskundige hulp nodig hebben.

Slachtoffers
Slachtoffers van misstanden zijn niet te typeren. Zij variëren in leeftijd, opleiding, financiële situatie en voorgeschiedenis. Wat slachtoffers gemeen hebben, is dat zij door toetreding tot een gesloten groep menen een nieuwe zingeving te hebben ontdekt.

Meer weten over manipulatie:

ontmasker manipulatie
vijf mythes over sektes

BEL 088 554 32 76

Op werkdagen bereikbaar van 10 tot 17 uur.

Handige links

Ontmasker manipulatie is een kennisplatform rond manipulatie en groepsdruk.

Blog: vijf mythes over sektes

IACSSO België bestudeert het verschijnsel van de schadelijke sektarische organisaties in België en hun internationale bindingen.

Sas-sekten België richt zich op sektarische organisaties, doet onderzoek, geeft informatie en biedt hulp aan slachtoffers.

'Mensen die uit een sektarische groep willen treden hebben hierbij meestal deskundige hulp nodig.'